Omar Babu Marjan (pia hujulikana kama Abu Marjan; 14 Julai 1967 – 20 Januari 2015) alikuwa msomi, mwalimu, mshairi na mwandishi mashuhuri wa lugha ya Kiswahili kutoka nchini Kenya. Alijipatia umaarufu katika nyanja za fasihi ya Kiswahili, akichangia kama mtunzi wa riwaya, hadithi fupi na mashairi, pamoja na kufundisha Kiswahili katika ngazi za juu kimataifa. Kipindi cha uhai wake, Marjan alitambulika kama mtaalamu mahiri wa Kiswahili aliyesaidia kukuza na kueneza lugha hii kupitia maandishi na mafundisho yake.
Maisha ya Awali
Omar Babu Marjan alizaliwa tarehe 14 Julai 1967 katika mji wa Chuka, katika eneo ambalo wakati huo lilikuwa wilaya ya Meru (sasa Kaunti ya Tharaka-Nithi) nchini Kenya. Alikuwa mtoto mwenye vipaji vilivyojitokeza mapema katika lugha na fasihi. Alianza masomo yake ya msingi katika Shule ya Msingi ya Chuka Township mwaka 1973 na kuhitimu elimu hiyo mwaka 1980. Baada ya kufanya vyema katika mtihani wa kumaliza elimu ya msingi (CPE), alijiunga na Shule ya Upili ya Chuka ambako alipata elimu ya sekondari (kidato cha 1 hadi 4) kati ya 1981 na 1984. Kisha aliendelea na masomo ya juu ya sekondari (kidato cha 5 na 6) katika Shule ya Sekondari ya Mbiruri, akijiandaa kwa mtihani wa “A-Level” kabla ya kujiunga na chuo kikuu.
Elimu
Baada ya kuhitimu kidato cha sita, Omar Babu Marjan alijiunga na Chuo Kikuu cha Nairobi ambako alisomea Shahada ya Sanaa (B.A.) katika Anthropolojia na masomo ya Kiswahili. Hata alipokuwa akisomea anthropolojia, aliendelea kukuza shauku yake kubwa katika lugha na fasihi ya Kiswahili, jambo lililoonekana katika uandishi wake baadaye. Aidha, Marjan alipata fursa ya kupanua elimu yake kimataifa; alisomea masuala ya Mawasiliano ya Habari na Mahusiano ya Kimataifa katika taasisi moja nchini India (C.I.M.) kabla ya kuendelea na masomo ya juu. Mwaka 2004, alijiunga na Chuo Kikuu cha Ohio nchini Marekani na kufanikiwa kuhitimu Shahada ya Uzamili (M.A.) katika Masomo ya Afrika. Hii ilimwezesha kuunganisha taaluma ya jamii na utaalamu wa lugha ya Kiswahili katika utafiti wake.
Baada ya kupata shahada ya uzamili, Omar Babu Marjan alianza shughuli za udaktari (Ph.D.) katika Anthropolojia akijikita hasa katika utafiti wa qasida (aina ya utunzi wa mashairi ya Kiislamu). Hadi alipofariki, alikuwa amesajiliwa kama mwanafunzi wa udaktari na aliendeleza utafiti huu sambamba na kazi zake nyingine za kifasihi.
Taaluma ya Uandishi
Omar Babu Marjan aliweka alama yake katika fasihi ya Kiswahili kupitia utunzi wa kazi mbalimbali. Aliandika riwaya mbili muhimu: Kala Tufaha (2007) na Heri Subira (2010). Riwaya ya Heri Subira ilipokelewa vyema na wakosoaji na wasomaji, ikisifiwa kwa ubora wa lugha na mtiririko wake kiasi cha kuteuliwa kuwa mojawapo ya riwaya zinazofaa sana kwa wanafunzi wa fasihi katika shule za sekondari na vyuo. Mbali na riwaya, Marjan aliandika hadithi fupi kadhaa zenye umahiri wa maudhui na mtindo. Baadhi ya hadithi hizo ni Pendo la Siri, Ndoa ya Samani na Hemedi Ajuta, ambazo zilichapishwa katika makusanyo mbalimbali ya hadithi fupi. Kwa mfano, hadithi alizotunga zimejumuishwa katika mikusanyiko ya hadithi Alidhani Kapata na Hadithi Nyingine, Mayai Waziri wa Maradhi na Hadithi Nyingine na Damu Nyeusi na Hadithi Nyingine, hivyo kueneza sauti yake katika anthologia za fasihi ya Kiswahili.
Marjan pia alikuwa mshairi mahiri. Anakadiriwa kuandika zaidi ya mashairi 500, mengi yake katika lugha ya Kiswahili, yaliyogusia maudhui mbalimbali ya jamii. Alitumia majukwaa ya mitandao ya kijamii (hasa Facebook) kuchapisha mashairi na tungo zake, hatua iliyomfanya ajulikane na kufuatiliwa na wapenzi wengi wa fasihi mitandaoni. Kufikia kifo chake, alikuwa amekusanya diwani ya mashairi yake ambayo yalipangwa kuchapishwa kama kitabu nchini Ujerumani, ishara ya kwamba kazi zake zingeendelea kuwafikia wasomaji wa kimataifa. Ubunifu wake katika ushairi na uandishi ulimpatia heshima kubwa; mwaka 2009 alitunukiwa tuzo katika shindano la Tuzo ya Fasihi ya Jomo Kenyatta kwa riwaya yake Kala Tufaha, akitambuliwa kwa mchango wake katika uandishi bora wa Kiswahili.
Mchango Katika Fasihi
Mchango wa Omar Babu Marjan katika fasihi ya Kiswahili ni mkubwa na wenye kuacha legacy ya kudumu. Kupitia riwaya na hadithi zake, aliongeza hazina ya kazi bunilizi za Kiswahili ambazo zinawafunda na kuwaburudisha wasomaji wengi, wakiwemo wanafunzi na walimu wa fasihi. Riwaya zake kama Heri Subira zimeelezwa kuwa hazina muhimu kwa wanafunzi wa lugha na fasihi ya Kiswahili kutokana na ubora wake wa maudhui na matumizi ya lugha. Vilevile, kama mshairi, Marjan alirejesha na kukuza utamaduni wa Ushairi wa Kiswahili katika zama za kisasa, akiwasilisha mawazo mapya kwa kutumia vina na bahari za kishairi za kiutamaduni pamoja na mitindo mipya.
Katika ulingo wa elimu, Marjan alitoa mchango mkubwa kama mwalimu wa Kiswahili. Aliwahi kufanya kazi ya ukalimani na uhariri katika vyombo vya habari (Nation Media Group) ambako alisaidia kusambaza lugha ya Kiswahili kupitia redio na televisheni. Zaidi ya hayo, kama mhadhiri wa Kiswahili katika Chuo Kikuu cha Cologne, Ujerumani, alifundisha wanafunzi wengi wa kimataifa na hivyo kueneza matumizi na upeo wa Kiswahili nje ya mipaka ya Afrika Mashariki. Wanafunzi na wenzake walimtambua kwa uzalendo na upendo wake kwa lugha ya Kiswahili, na alijulikana kwa moyo wake wa kusaidia na kujitolea ambao ulihamasisha wengi kupenda Kiswahili.
Kama mwandishi aliyechangia katika majarida na makongamano, Marjan aliwahamasisha waandishi wengine chipukizi. Ujuzi wake katika lugha uliwafanya wamwite gwiji wa Kiswahili, na aliheshimiwa katika anga za fasihi ya Kiswahili kimataifa. Kazi zake zimekuwa zikirejelewa na kutathminiwa na watafiti wa fasihi, na hivyo ameacha alama isiyofutika katika ukuzaji wa lugha na fasihi ya Kiswahili.
Marjan alifariki dunia tarehe 20 Januari 2015 jijini Nairobi kutokana na maradhi ya saratani ya ini na kongosho. Kifo chake kilikuwa pigo kubwa kwa jamii ya fasihi; waandishi, washairi na wasomaji wengi walimwomboleza kupitia jumbe, mashairi na makala mbalimbali zilizochapishwa katika magazeti na mitandaoni, kuashiria nafasi yake muhimu katika tasnia ya Kiswahili. Alizikwa katika makaburi ya Kariokor, Nairobi, akiacha mke wake Fatma Ghalib na watoto wawili, Ashraf na Rumeida. Licha ya kuondoka mapema, mchango wa Omar Babu Marjan katika fasihi ya Kiswahili utaendelea kuishi kupitia vitabu vyake, mashairi yake na wanafunzi aliowaelimisha, hivyo basi ataendelea kukumbukwa kama mmoja wa waandishi na walimu walioendeleza lugha ya Kiswahili kwa kiwango cha juu.
Marejeo:
- Omar Babu Marjan “Abu Marjan” 14 Julai 1967 – 20 Januari 2015: Kumbukumbu ya kumuenzi mwenzetu marehemu. Swahili Forum 23 (2016): 137-143.
- Mkenya Ujerumani. “Kenyan Lecturer from the University of Cologne Passes Away in Kenya.” Mkenya Ujerumani (25 Jan 2015).
- Taifa Leo. “Riwaya ya Heri Subira – Omar Babu (Abu Marjan).” Taifa Leo (8 Nov 2010).
- Universität zu Köln. Obituary: Omar Babu Marjan.
- Mkenya Ujerumani. “Kenyan Lecturer...Passes Away in Kenya.” (ibid.).
Maoni ya Wasomaji
Bado hakuna maoni yaliyoidhinishwa.
Andika Maoni
Shiriki mawazo yako kwa heshima. Baruapepe yako haitachapishwa wala kuonekana kwa wasomaji.