Mathnawi, au manthawi, ni aina ya shairi la Kiswahili ambalo kila mshororo hugawanyika katika vipande viwili vya vina vinavyosimama kivyake. Vipande hivi hutenganishwa kwa koma, na kila kipande huwa na vina vyake, badala ya vina vya mwisho kuungana kati ya mshororo mmoja hadi mwingine.
Asili ya neno "mathnawi" ni Kiarabu, likimaanisha "wenye jozi" au "vipande viwili", na lina uhusiano na utunzi wa mashairi ya kidini au kifalsafa kutoka Asia ya Kati. Katika Kiswahili, mathnawi ni mojawapo ya mitindo maarufu zaidi ya uandishi wa mashairi ya kimapokeo.
Sifa za Mathnawi
- Kila mshororo una vipande viwili vya vina vinavyotofautiana
- Vipande hivyo hutenganishwa na koma au kituo cha kisauti
- Kila kipande huwa na mizani yake ya kisilabi, yenye ulinganifu
- Vina vya vipande viwili huwiana ndani ya mshororo mmoja, si kati ya mishororo
- Shairi linaweza kuwa na vina vya ndani vinavyolingana kwa usawaziko wa sauti
- Hutumiwa katika mashairi mengi ya Kiswahili ya kimapokeo
Mfano wa Mathnawi – Teletele Umevuna
Usiringe muungwana, kuhimili kiangazi,
Mazao unayoona, huandamwa na dumuzi,
Usitende kujivuna, omba radhi kwa Mwenyezi,
Teletele umevuna, subiri ya dudumizi!Kondeni umekazana, umefanza njema kazi,
Hatimaye umevuna, kuweka ghalani juzi,
Mazao ni ya kufana, kuyatunza huyawezi,
Teletele umevuna, subiri ya dudumizi!
Ufafanuzi wa Mtindo
Kila mshororo una vipande viwili, mfano:
Usiringe muungwana, kuhimili kiangazi
Vina vya kipande cha kwanza ni -na, na vya pili ni -zi
Mpangilio wa vina huu unaendelea kwa mshororo hadi mshororo, lakini hauunganishi vina kati ya mishororo tofauti
Ujumbe ni wa mawaidha, huku mtindo wa vina unaonesha mdundo wa ndani na urari wa sauti kwa kila mstari mmoja mmoja
Umuhimu wa Mathnawi Katika Ushairi wa Kiswahili
- Ni mojawapo ya miundo maarufu inayotumika kwa mashairi ya kimapokeo
- Hutoa nafasi ya kutumia vina viwili kwa ufanisi ndani ya mshororo mmoja
- Huongeza mdundo wa kisanaa na huifanya kazi ya kifasihi kuwa na urari wa kipekee
- Ni muundo unaokubalika kwa mashairi ya mawaidha, simulizi, sifa au historia
- Huonyesha umahiri wa mshairi katika kupanga lugha yenye vina tofauti lakini vinavyolingana kwa usawaziko
Maoni ya Wasomaji
Bado hakuna maoni yaliyoidhinishwa.
Andika Maoni
Shiriki mawazo yako kwa heshima. Baruapepe yako haitachapishwa wala kuonekana kwa wasomaji.