Maisha ya Awali na Malezi
Mnyampala alizaliwa mnamo Novemba 18, 1917, katika kijiji cha Muntundya, kilichopo Ihumwa, Wilaya ya Chamwino, mkoani Dodoma, eneo ambalo wakati huo lilikuwa sehemu ya Afrika Mashariki ya Ujerumani. Lugha yake ya asili ilikuwa Cigogo, lakini alijifunza kusoma na kuandika Kiswahili akiwa na umri wa miaka kumi na tano katika shule ya Biblia ya Kanisa Katoliki.
Katika maisha yake ya awali, Mnyampala alifanya kazi kama mwalimu wa shule, karani wa serikali, na baadaye liwali (mtawala wa eneo). Hata hivyo, sehemu kubwa ya maisha yake aliitumia katika mfumo wa sheria, akawa mtaalamu wa sheria za urithi na istilahi za kisheria za Kiswahili. Alifanya kazi kama karani wa kodi kwa Hazina ya Wenyeji huko Dodoma wakati wa utawala wa kikoloni, jambo lililomwezesha kusafiri mkoa mzima wa Ugogo na kukusanya taarifa muhimu za kihistoria na kitamaduni za Wagogo.
Mchango Wake Katika Fasihi ya Kiswahili
Mnyampala alikuwa mwandishi hodari ambaye aliandika zaidi ya vitabu 25. Kazi zake za kwanza za fasihi zilikuwa za kinathari, zilizokusudiwa kwa mfumo wa elimu wa kikoloni. Miongoni mwa machapisho yake mashuhuri kutoka kipindi hiki ni Historia, mila na desturi za Wagogo wa Tanganyika (1954), kitabu alichokikusanya kwa agizo la serikali ya kikoloni ya Uingereza, na baadaye kutafsiriwa kwa Kiingereza kama The Gogo: History, Customs, and Traditions (1995).
Hata hivyo, Mnyampala anakumbukwa zaidi kwa mchango wake katika ushairi wa Kiswahili wa kisasa, hasa katika miaka yake ya baadaye. Alifuata kanuni za jadi za ushairi wa Kiswahili lakini akazibadilisha ili zikidhi mada za kisasa, hasa za kisiasa. Alikuwa painia wa mtindo mpya wa ushairi unaoitwa 'ngonjera' mapema miaka ya 1940. Ngonjera ni mashairi yenye muundo wa mazungumzo, ambayo yalitumiwa sana kueneza mawazo ya Ujamaa na ujamaa wa Kiafrika wa Julius K. Nyerere miongoni mwa wananchi.
Mnyampala pia alikuwa mwanzilishi wa Chama cha Washairi wa Kiswahili Tanzania (UKUTA - Usanifu wa Kiswahili na Ushairi Tanzania) na alihudumu kama rais wake hadi mwaka 1966.
Baadhi ya Kazi Zake Maarufu:
- Historia, mila, na desturi za Wagogo wa Tanganyika (1954)
- Utenzi wa Enjili Takatifu (1962)
- Diwani ya Mnyampala (Vol. 5) (1963)
- Ngonjera za ukuta (1970)
- Maisha ni kugharimia (Wasifu wake)
- Azimio la Arusha na Maandiko Matakatifu (Mswada ambao haujachapishwa)
Urithi Wake
Mathias E. Mnyampala alifariki dunia mnamo Juni 8, 1969, na kuzikwa Dodoma. Licha ya mchango wake mkubwa, baadhi ya wataalamu wamemwita 'Jabali lililosahaulika' nchini Tanzania, wakisisitiza umuhimu wa kuendelea kutafiti na kueneza kazi zake. Familia yake, hasa mjukuu wake Neema Mnyampala, wamekuwa wakihifadhi miswada na maandishi yake mengi ambayo bado hayajachapishwa. Wanafunzi wa Kiswahili kutoka vyuo mbalimbali huendelea kutembelea nyumba yake na kaburi lake kujifunza zaidi kuhusu gwiji huyu.
Mnyampala alikuwa mzalendo aliyejitolea kwa ajili ya taifa la Tanzania na lugha yake, Kiswahili. Kazi zake zinasisitiza umuhimu wa kujenga taifa moja lenye umoja na kuendeleza utamaduni wa Kiafrika kupitia lugha. Ushairi wake ulikuwa chombo cha uhamasishaji na elimu, ukiunganisha mila na desturi na mahitaji ya jamii ya kisasa.
Maoni ya Wasomaji
nataka nafusinenewa
Andika Maoni
Shiriki mawazo yako kwa heshima. Baruapepe yako haitachapishwa wala kuonekana kwa wasomaji.